Muzealnictwo

Po okresie awansu narodu polskiego w okresie rozwoju muzealnictwa za pierwszych Piastów, nastąpił regres spowodowany rozbiciem dzielnicowych, ąz do ustalenia stolicy w Krakowie liczył się Wawel z zamkiem królewskim i katedrą.

W Krakowie powstały 3 odrębne zbiory: skarbiec katedralny, koronny, prywatny skarbiec królewski. W katedrze znajdowało się sanktuarium grobu św Stanisława, oprócz tego gromadzono trofea, zdobycze, chorągwie, nagrobki ? pamiątki królewskie.
- w skarbcu katedralnym przechowywano: naczynia liturgiczne, reliktarze, iluminowane kodeksy, klejnoty, szaty, broń, no.: kopię włóczni św Maurycego, którą otrzymał Bolesław Chrobry od Ottona III.
- w skarbcu koronnym ? znajdowały się insygnia koronacyjne, berła, korony, jabłka, miecz koronacyjny królów polskich, miecze i czapki przesyłane prze papieży królom polskim za zasługi w obronie wiary oraz dwa miecze spod Grunwaldu.
- skarbce królewskie: zawierały przedmioty ze złowa, srebra, pereł drogich kamieni, odzież, broń, tkaniny i haft.

Rodzinny mecenat wprowadził Zygmunt Stary, rozwinął Zygmunt August. Zygmunt August posiadał największe zbiory klejnotów, zbrojownie, słane kolekcje arrasów (Sejm Rzeczypospolitej czuwał nad skarbami w imieniu narodu).

W XII w. mecenat artystyczny rozwijali królowie z dynastii Wazów, szczególnie Zygmunt III, który sam trudnił się w złotnictwem i malarstwem. Sprowadził do kraju malarzy włoskich i flamandzkich, kupował dzieła sztuki za granicą (Włochy, Niemcy, Niderlandy, Francja, Turcja, Krym). Powszechnie było to złotnictwo i tkactwo, przed obrazami i rzeźbą.

Osobna była tradycja sarmacka ? portretów dworskich, portrety sarmackie (domorosłych artystów), malarstwo i grafika o tematyce balistycznej, powstałe pod mecenatem królewskim i hetmańskim.

Apogeum kultury sarmackiej w Polsce to czasy Jana III Sobieskiego. Jego zbiory w Jaworowie, Żółkwi i Wilanowie zwierał trofea i lupy tureckie spod Chocimia i Wiednia.

- Włochom zawdzięczamy odrodzenie idei muzealnictwa i nowe znaczenie terminu muzeum (w XV w. odbyło się dzięki humanistom, którzy odkryli świat starożytny);
- synonim nowożytnego mecenatu artystycznego stali się Medycenusze we Florencji, rozwinęli kolekcjonerstwo muzealne (należeli oni do kupców ? wytwórców sukna, stopniowo stawali się banluarami, książętami w Taskonii spokrewnili się z najlepszymi dworami Europy;
- Florencja dzięki pracy mieszkańców stała się marlem muzeum;
- Ciasno ? zwany Starym zgromadził kolekcje złotnictwa, gemm, kamei, zegarów i instrumentów astronomicznych, zbroi i broni ? założył pierwsza bibliotekę publiczną ? Biblioteka Laurenziana, na wzór tej biblioteki powstała Biblioteka Watykańska;
- ratowano literaturę starożytną i utwory Ajschylosa, Sofoklesa;
- w roku 1581 Bernardo Buantalenti rzucił przekształcenie loggii ? Uffizii Wielkie Muzeum Medycyńskie;
- muzeum miało udostępniać zbiory dla wszystkich;
- w tym czasie powstało również muzeum sztuki antycznej i bizantyjskiej, kazał również odrestaurować łuk Tytusa oraz pomnik Marka Aureliusza;
- w XV w. papież Sykstus IV ? wróg Medyceuszy przy bazylice św. Piotra wybudował kaplice Sykstyńską. Muzeum Kapitolińskie z rzeźbami antycznymi, Bibliotekę Watykańską oraz Akademię św. Łukasza;
- mecenasami sztuki byli, więc także papieże;
- warto przypomnieć, że z czasem również Medyceusze zasiadali na tronie papieskim;
- Kolekcje książęce powstały w XV i XVI w. w Izabele d?Este w Mantui;
- Wespazjan Gonzaga ? zbudował Sabbionettę (kościół siedziba księcia, sąd, uniwersytet, biblioteka, drukarnia, teatr, szkoła artystyczna, muzeum starożytne)
- Na terenie Włoch:
– kolekcje naukowe
—- dom ? muzeum artystyczne
—- dom ? muzeum humanistyczne
—- galeria portretów sławnych osób
- w pocz. XVII w. Rzym stał się artystyczną i kolekcjonerską stolicą Europy, kolekcjonerstwem zajmowali się nepoli uszlachetnieni krewni papieża, a także kardynałowie;
- w tym czasie pojawiają się traktaty o sztuce, stały się one podstawą kolekcjonerstwa, zaczęto dostrzegać związek dzieł sztuki z twórcą;
- w XVII w. zmierzch Medyceuszy- księstwo tokańskie zostało włączone do Austrii ? Anna Maria Ludwika podarowała zbiory familijne Florencji pod pewnymi warunkami:
—- nie opuszczą miasta
—- dostępne będą dla zwiedzających z całego świata
- pierwszy warunek skierowany był przeciw Habsburgom ? władali Niderlandami, Czechami, Włochami;
- monarchę cechowały: policentryzm, heterogeniczność kulturowa, wielojęzyczność;
- w mecenacie Habsburgów istotna była sztuka oraz wszystko, co wyrazało charyzmat władcy (skarbce, zbrojownie, gabinety osobliwości).

- kurhany ? krjące ciała zmarłych dostojników ze skarbami (klejnoty, broń, rzędy końskie);
- groby wikingów wikingów VIII i IX wieku ? na okrętach zaspanych w formie kopca z takim wyposażeniem;
- poza grobami przedmiotami muzealnymi przetrwały w sanktuariach (strzeżone tabu- zemsta bóstwa);
- innym miejsce, gdzie gromadzono przedmioty były siedziby władców, zamków lub pałace (Teodryk Wielki, Karol Wielki, Fryderyk II);
- nawiązanie do kultury starożytnej istniały w klasztorach (benedyktyński zakładali pracownie kopistów);
- zbiory o cechach muzealnych gromadzono w miejscach publicznych;
- w kościołach (relikwie świętych, ozdoby liturgiczne, krzyże, szaty kapłańskie, pastorały) ? kościoły zaczęły przybierać charakter muzeów;
- Karol Wielki i Otton Wielki przyczynili się do podkreślenia ceremonialności urzędów świeckich, gromadzili insygnia cesarskie, królewskie, książęce: korony, diamenty, mitry, berła, jabłka, ubiory koronacyjne, miecze, ostrogi, święte włócznie, krzyże, pierścienie, tace i chorągwie ? przy specjalnych okazjach pokazywano publicznie;
- największe zbiory tego typu sa: w skarbcu w Wiedniu oraz w opactwie Saint Deis (Francja).
- w średniowieczu do kolekcjonerstwa przyczyniły się wyprawy krzyżowe ? dzięki nim do Europy zaczęły napływać łupy wojenne;
- najbardziej bogacili się pośrednicy miast handlowo włoskiego: Wenecja, Genua, Piza ? dyponując flotą: Wenecja kumulowała bogactwa ? pałac Dozów, świątyna świętego Marka (Wenecjanie stylizowali swoje miasto na starożytne ogołacając Konstantynopol);
- wzorem kolekcjonera stał się podróżnik Marko Polo (XIII ? XIV w);
- innym wzorem jest Jean de Berty (zbierał iluminowane rękopisy, złote i srebrne monety, kamee i gemmy, malarstwo niderlandzkie i włoskie oraz różne osobliwości);

- humanistyczne (Muzea Sztuki, historyczne, etnograficzne, biograficzne);
- przyrodnicze
- naukowo ? techniczne;

Muzeum sztuki ? kolekcjonują i wystawiają dzieła sztuki i rzemiosła artystycznego. Układ działów obejmuje dyscypliny: rzeźba, malarstwo, grafika, sztuka zdobnicza, numizmatyka, niekiedy zbiory archeologiczne. Często muzea dokonują podziału na sztukę krajową i obcą (Ermitaż, Galeria Trietiakowska);

Muzeum historyczne ? kolekcjonują dokumenty, pamiątki historyczne, rekonstrukcje historycznych budowli i urządzeń, broń i przedmioty osobiste wielu ludzi: fotografie, fotokopie dokumentów, ilustracje, filmy dokumentalne;

Muzea etnograficzne ? zajmują się sztuką i kulturą ludową we wszystkich jej przejawach: na teren muzeum przenosi się zagrody wiejskie lub nawet całe wsie z karczmą, młynem i kościołem (skansem) the cloisters;

Muzeum biograficzne ? instytucja urządzona w miejscach związanych z życiem i działalnością wielkich ludzi (mieszkania, pracownie, więzienia), bądź tylko poświęcone osobo (dom Matejki, Muzeum Mickiewicza);

Muzeum przyrodnicze:
- muzeum zoologiczne ? zwierzęta, owady współczesne i kopalne;
- muzeum botaniczne ? eksponaty świata roślinnego;
- muzeum geologiczne ? zajmujące się minerałami, dokumentujące życie naszej planety;

Muzeum naukowo ? techniczne ? pokazują ciekawe i typowe osiągnięcia myśli technicznej, uczą dziejów cywilizacji. Działy w tych muzeach: komunikacja, rolnictwo, górnictwo, chemia, fizyka;

Muzea niekonwencjonalne ? kopalnie np. soli w Wieliczce, Zagłębie Hutnicze ? Nowa Słupia Kolo Kielc, fabryka papieru w Dusznikach Zdroju;

Muzea wojskowe ? na pograniczu grupy naukowo ? technicznej i humanistyczne;

- muzeum eksponatu ? statki, okręty biorące udział w bitwach morskich, eksponowane w portach (Victory w Portsmouth);
- muzeum jednodziałowe ? poświęcone w całości jednemu zagadnieniu, okręt muzeum ORP Burza, czy zabytkowe budowle z zabytkowym wyposażeniem ? pałac w Nieborowie (koło Łowicza);
- muzeum wielodziałowe ? typ nowoczesnego muzeum, składa się z różnych działów pod jedną opiekę naukową i konserwatorską;

- galeria ma w muzeum charakter stały, obrazuje grupę zagadnień w porządku logicznym, rzadko się ją zmienia, czasem wymienia się pojedyncze eksponaty, ale nie zmienia się wyeksponowanych problemów;
- termin galeria oznaczał w starożytności wąskie, długie pomieszczenie (3/1), po jednej stronie znajdowały się okna, po drugiej obrazy;
- wystawa czasowa ? ukazuje szczegółowo jedno zagadnienie, ma niestały okresowy charakter, pozwala eksponować zagadnienie, którego nie można zilustrować na podstawie własnych zbiorów, istnieje wzajemne wypożyczanie obiektów na wystawy czasowe;
- pokaz ? obejmuje jeden lub kilka przedmiotów wystawionych na przeciąg dosłownie paru godzin, z różnych okazji ma wąskie zakres tematyczny, np. pokaz wizyty ważnego gościa lub z okazji kongresu lub zjazdu;
- do galerii i wystaw czasowych w muzeach dołączony jest katalog, który jest naukowym opracowaniem wystawy;

- oświetlenie właściwe dla danego obiektu;
- umieszczenie każdego obiektu możliwie oddzielnie;
- możliwość porównywania kilku obiektów, a więc unikanie dużego rozstawienia;
- umieszczenie wszystkich eksponatów na poziomie oczu;
- obiekty specjalne dużych rozmiarów ustawia się tak, aby środek ich kompozycji znajdował się na linii oczu człowieka średniego wzrostu

- rabunek i grabieże (przykład lorda Elgina) w przeszłości muzeów;
- zakupy z budżetu muzeum od prywatnych właścicieli z kraju i zagranicy;
- dary i zapasy testamentowe;
- własne poszukiwanie np. na złomie;

- działalność wystawiennicza;
- prowadzenie pracowni konserwatorskich (metalu, ceramiki, drewna, tkanin, malarstwa, szkła);
- badania autentyczności obiektów, np. za pomocą aparatów rentgenowskich;
- magazynowanie zbiorów;
- inwentaryzacja własnych zbiorów (legitymacje zbiorów);

- wejście i wyjście możliwie duże i wygodne, łatwe do zabezpieczenia;
- z centralnego punktu powinien być łatwy dostęp do każdej galerii;
- zwiedzania powinno być tak przemyślane, że idąc w jednym kierunku powinniśmy po zakończeniu zwiedzania znaleźć się w punkcie centralnym;
- powinno się unikać wąskich ciasnych przejść;
- powinno cechować się duża liczbą drzwi pozwalających się odizolować dowolną część budynku od reszty pomieszczeń;
- muzeum musi być trudno dostępne z zewnątrz;
- zazwyczaj gmachy są wielopiętrowe, ale najlepsze byłoby gmachy pozbawione schodów;